Xôi ngũ sắc xuất phát từ đời sống nông nghiệp của nhiều cộng đồng vùng núi phía Bắc, nơi gạo nếp là lương thực quan trọng nhất. Người dân nhuộm gạo bằng lá, củ và quả rừng để tạo năm màu khác nhau trước khi đồ xôi. Năm màu này không chỉ để đẹp mà tượng trưng cho năm yếu tố của vũ trụ – đất, nước, lửa, kim loại và cây cối – thể hiện mong muốn cuộc sống hài hòa với thiên nhiên và mùa màng thuận lợi. Vì vậy xôi ngũ sắc thường xuất hiện trong lễ Tết, đám cưới hoặc các dịp cúng tổ tiên. Khi tự tay nhuộm gạo bằng màu từ lá rừng rồi chia từng phần gạo vào xửng hấp, bạn thấy rõ từng bước tạo nên các lớp màu khác nhau. Đến khi mở nắp xửng, năm màu xôi hiện ra cùng lúc – đúng cách mà người dân vẫn chuẩn bị món ăn này cho những dịp quan trọng của gia đình và cộng đồng.