Ở vùng hồ Lâm Bình – Na Hang của Tuyên Quang, người ta thường bắt đầu bằng những câu chuyện cũ, trước khi nói về cảnh đẹp. Giữa lòng hồ, có một ngọn núi đá đứng riêng, cao và thẳng, được gọi là “cọc buộc trâu trời”. Người Tày kể rằng, xưa kia trâu trời xuống giúp con người cày ruộng, khi bay về đã để lại chiếc cọc buộc giữa đất. Theo thời gian, nước dâng lên, núi non biến đổi, chỉ còn lại “chiếc cọc” ấy nhô lên giữa mặt hồ – lặng lẽ nhưng đầy ý nghĩa. Cũng có những câu chuyện khác kể về một thung lũng từng có làng mạc, ruộng nương. Một trận đại hồng thủy đã nhấn chìm tất cả, để lại mặt hồ rộng lớn như ngày nay. Những dãy núi nổi lên giữa nước được xem như phần còn lại của thế giới cũ. Những truyền thuyết ấy không cần kiểm chứng – chỉ cần đứng giữa không gian này, tự nhiên thấy chúng có lý theo một cách rất riêng. Và rồi, hồ hiện ra – mỗi mùa một khác. Mùa mưa, từ khoảng tháng 5 đến tháng 10, là lúc hồ đẹp và “đúng chất” nhất. Nước dâng cao, phủ kín các thung lũng, tạo thành một mặt hồ rộng mênh mông. Những dãy núi đá vôi lúc này như mọc thẳng từ mặt nước, sương mù buổi sáng phủ nhẹ khiến cảnh vật trở nên mềm và sâu hơn. Thuyền đi len qua các khe núi, cảm giác như đang trôi giữa một bức tranh sống. Đây cũng là thời điểm lý tưởng để chèo SUP – mặt nước êm, không gian rộng, mọi chuyển động đều chậm và rõ ràng. Đứng trên mũi thuyền giữa hồ mùa này, xung quanh chỉ có nước và núi, cảm giác vừa nhỏ bé vừa tự do. Có lúc chỉ cần dừng chèo, để mặc mình trôi, cũng đủ thấy mọi thứ lắng lại. Mùa khô, từ khoảng tháng 11 đến tháng 4, hồ rút nước dần. Những bãi đất, triền cỏ và dấu tích lòng hồ cũ lộ ra. Cảnh không còn “mênh mông” như mùa mưa, nhưng lại mang vẻ hoang sơ và gần gũi hơn. Đây là lúc thích hợp để đi bộ, khám phá rừng, vào các bản làng người Tày, Dao hay đến các hang động ngầm xuất hiện sau khi nước rút. Không còn nhiều thác nước mạnh, nhưng bù lại là không khí trong, nắng nhẹ và dễ di chuyển hơn. Nếu muốn cảm nhận trọn vẹn nhất, khoảng thời gian đẹp nhất thường là đầu mùa mưa (tầm tháng 5–7) hoặc cuối mùa mưa (tháng 9–10). Khi đó nước đã đầy, cảnh sắc rõ nét. Dù ở mùa nào, mặt hồ vẫn giữ một điều rất riêng. Buổi sáng, nước yên như gương, gần như không có ranh giới giữa trời và hồ. Khi thuyền rời bến, không gian mở ra chậm rãi. Không ồn ào, không vội vã. Chèo SUP là lúc cảm nhận rõ nhất sự tĩnh lặng ấy. Mỗi nhịp chèo nhẹ, tiếng nước tách ra rất khẽ. Có những lúc chỉ đứng yên, không làm gì, mà vẫn thấy đủ. Đến trưa, khi nắng lên, mặt hồ sáng hơn. Đây cũng là lúc người ta tìm đến làn nước. Cái mát ở đây không buốt, mà thấm dần – sạch và dễ chịu. Nhảy xuống từ thuyền, cảm giác đầu tiên là một lớp lạnh ôm trọn cơ thể, rồi nhanh chóng chuyển thành sự thư giãn. Bơi vài vòng, hoặc chỉ thả mình trôi, nhìn bầu trời phía trên, cũng đủ thấy nhẹ đi rất nhiều. Những bữa ăn trên thuyền vẫn giản dị như vậy: cá nướng, thịt lợn bản, rau rừng, cơm lam. Không cần chuẩn bị cầu kỳ, nhưng giữa không gian ấy, mọi thứ trở nên đậm đà hơn. Có khi thuyền dừng ở một bãi nhỏ, ngồi ăn sát mép nước, trước mặt là hồ lăn tăn, phía xa là núi nối nhau. Đi cùng là Lực – người Tày, quen từng khúc hồ, từng con nước. Chỗ nào có thể chèo SUP, nơi nào nước sâu, đoạn nào từng là lối đi cũ… tất cả được kể lại như một phần ký ức sống. Chiều xuống là lúc hồ dịu nhất. Ánh nắng nghiêng, phủ lên mặt nước một màu vàng ấm. Không gian chậm lại, gió nhẹ hơn. Đứng trên SUP lúc này, gần như không cần chèo – chỉ cần giữ thăng bằng và cảm nhận sự chuyển động rất khẽ của nước. Hồ Lâm Bình – Na Hang không phải nơi khiến người ta trầm trồ ngay lập tức. Nhưng chính những truyền thuyết xưa, sự thay đổi theo mùa, làn nước mát lạnh, bữa ăn giản dị và cảm giác tĩnh lặng ấy lại khiến nơi này ở lại rất lâu trong ký ức. Giống như “cọc buộc trâu” giữa lòng hồ – không cần thay đổi, không cần giải thích, nhưng luôn ở đó, và luôn khiến người ta nhớ.